Instituut voor Neuropathische Pijn

Wij onderschrijven de gedragscode van de Health On the Net Foundation
Home arrow Algemeen arrow Wetenschap arrow Endocannabinoiden, palmitoylethanolamide en werkzaamheid tegen pijn
Endocannabinoiden, palmitoylethanolamide en werkzaamheid tegen pijn

Neuropathische pijn is pijn veroorzaakt door schade aan de zenuwen. Veel patiënten hebben last van deze pijn, van herniapatiënten tot en met patiënten die diabetes hebben. Goede pijnstillers zijn er eigenlijk nog niet voor deze ernstige pijnen.

Deze pijn is namelijk tamelijk lastig te behandelen, waarbij slechts 1 op de 5 patiënten baat blijkt te hebben bij behandeling door gespecialiseerde pijnteams.[1] In ons eigen land wordt meer dan 90% van de patiënten met neuropathische pijn niet juist behandeld![2] Ook de ziektekosten van patiënten met diabetische polyneuropathie zijn beduidend hoger dan die van patiënten zonder polyneuropathie.[3][4] De huidige standaard is het behandelen van neuropathische pijn met amitriptyline, gabapentine of pregabaline, met numbers needed to treat van tussen de 2,5 en 4,2.[5] Bijwerkingen verhinderen vaak het bereiken van de pijnstillende dosering.

Kernpunten

  • Neuropathische pijn is een lastig te behandelen pijn met de standaard-analgetica
  • Endocannabinoiden hebben een gunstige invloed op neuropathische pijn en ontstekingen
    via de cannabis-, vanilloid-, en PPARreceptoren, COX-2 en stikstofmonoxide synthase
  • Palmitoylethanolamide (PEA), een van de endocannabinoiden, is een veelbelovend nieuw
    analgeticum voor neuropathische pijn, zonder noemenswaardige bijwerkingen
  • Naast vermindering van neuropathische pijn, heeft PEA een positieve invloed
    op huidziekten, zoals eczeem, jeuk en psoriasis.
  • PEA is in Nederland beschikbaar als supplement onder de naam Normast
Cannabis wordt al duizenden jaren gebruikt om de pijn te bestrijden. In kleine goed opgezette studies blijkt dat het roken van cannabis de neuropathische pijn kan verminderen.[6][7][8] Echter, de psychedelische effecten van cannabis verhinderen dat dit middel als standaardtherapie wordt gebruikt. Bijwerkingen komen even vaak voor als bij andere medicatie voor neuropathische pijn.[9] Met de ontdekking van de cannabisreceptoren (CB1, CB2 en later de GPR55) en de endogene cannabinoiden, zoals anandamide (N-arachidonoylethanolamine), in de jaren negentig is meer inzicht ontstaan hoe door modulatie van cannabisreceptoren de pijnstillende en ontstekingsremmende effecten optreden.[10] Naast anandamide behoren ook de analogen palmitoylethanolamide (PEA), oleolyethanolamide (OEA) en stearoylethanolamide (SEA) tot de groep N-acylethanolamines.[11] Deze verzadigde vetten hebben interessante eigenschappen. OEA beinvloedt het verzadigingsgevoel en het slaap- en waakritme; PEA heeft een analgetische en ontstekingsremmende werking. PEA en SEA worden ook veelvuldig gebruikt in cosmetica.[12] Een andere cannabinoid met een afwijkende moleculaire structuur is 2-Arachidonoylglycerol. Vooral PEA, die nu als medische voeding in Nederland op de markt is, vormt een mooie aanvulling op het huidige therapeutische arsenaal ter behandeling van neuropathische pijn, aangezien er nauwelijks bijwerkingen optreden.[13][14]

Metabolisme van endocannabinoiden

Endocannabinoiden worden aangetroffen in veel verschillende weefsels en bij de meeste zoogdieren.[15] Deze endocannabinoiden worden via een aantal enzymatische stappen uit dezelfde precursor gesynthetiseerd: N-acetyl-phosphatidylethanolamine (NAPE).[16] Endocannabinoiden worden vooral door vetzuuramidehydrolase (in het Engels fatty-acid amide hydrolase: FAAH) afgebroken, met als voorkeur anandamide.[17] Remming van dit enzym zorgt voor verhoogde concentratie van anandamide, PEA en OEA. Een ander afbraakenzym is N-acylethanolamine-hydrolyzing acid amidase (NAAA), vooral aanwezig in immuuncellen en dat vooral PEA weer afbreekt.[18] PEA wordt vooral in ontstoken weefsel gevormd. Anandamide en PEA ontstaan zo in ontstoken weefsel (ook in MS laesies), na ischaemie (zoals bij hart- of herseninfarct) en bij degeneratieve aandoeningen (Parkinson en Alzheimer)[19]

Endocannabinoiden spelen een regulerende rol binnen uiteenlopende biologische processen, en er zijn tenminste vier verschillende werkingsmechanismen te onderscheiden. Vandaar ook dat deze stoffen in verschillende diermodellen positieve effecten laat zien, van MS-modellen tot en met diermodellen voor chronische neuropathische pijn. We zullen het werkingsmechanisme van de endocannabinoiden hierna bespreken en tevens de dierexperimentele gegevens waaruit blijkt dat PEA zowel een ontstekingsremmende als een pijnstillende werking heef,t en de klinische studies. 

Effect op de cannabisreceptor 

Sinds de ontdekking van de cannabinoid anandamide en de affiniteit tot de cannabis receptoren CB1 en CB2, zijn een aantal endogene cannabinoiden gevonden, met verschillende affiniteit.[20] CB1 receptoren zijn hoofdzakelijk aanwezig in het brein en CB2 receptoren zijn vooral aanwezig op cellen van het immuunsysteem, zoals lymfocyten, mestcellen en macrofagen.[Jaggar 98] Zodra de immuuncellen geactiveerd worden, wordt de expressie van CB2 verhoogd.[Jaggar 98] Anandamide en PEA remmen pijn en ontsteking in verschillende diermodellen volgens een dosis-afhankelijke wijze, hoogstwaarschijnlijk via de cannabisreceptoren.[21][22][23] Anandamide heeft grote affiniteit met de CB receptor, in mindere mate met de CB2, en in het geheel niet met de CB2 op de mestcellen. PEA lijkt juist de CB2 receptor te moduleren, en vooral de CB2 receptoren op de mestcel.[20] Een andere studie lijkt deze bevindingen tegen te spreken in het in vitro experiment waarin weinig affiniteit voor de CB2 receptor te vinden was.[25] Echter in een ontstekingsmodel, waarbij een acute ontsteking in de achterpoot van een rat werd veroorzaakt met zwelling en pijngedrag, werden 3 stoffen met elkaar vergeleken: de synthetische cannabinoidagonist nabilone, de NSAID indometacine en PEA. Toediening van nabilone 2.5 mg/kg, palmitoylethanolamide 10 mg/kg, en indomethacin 5 mg/kg, een uur voor de challenge, kon de ontstekingsparameters en het pijngedrag duidelijk verminderen. Het toedienen van een selectieve CB2 antagonist voorafgaande aan nabilone en PEA hief dat effect op.[26] OEA heeft geen affinititeit tot de cannabisreceptoren,waardoor deze stof dus in essentie niet behoort tot de endocannabinoiden.[27]

Omdat de CB2 met name tot expressie komt op witte bloedcellen, leek de relatie tussen de remming van ontstekingen aanvankelijk duidelijk, hoewel later bleek dat er andere redenen voor waren. Autacoid Local Inflammation Antagonism (ALIA) werd als term geintroduceerd en 'ALIAmides' als verzamelbegrip voor ontstekingsremmers zoals PEA en anandamide.[28]

Beinvloeding van de vanilloidreceptor 

Ook beinvloedt anandamide de vanilloidreceptor (TRPV1), een belangrijke receptor voor pijnbeleving. Niet voor niets vinden we recent de opmerking (2011):

The current limited treatment options and patient suffering have energized a search for new and more effective treatments. Research into the mechanisms of CNP has provided insight into some of these potential new treatment targets. Two such targets, the transient receptor potential (TRP) channel agonists (and antagonist) and cannabinoid agonists, are areas of increased excitement. 

en

Of interest, the endocannabinoid system interacts with a number of other pain control systems, eg, endorphins and TRPV receptors. They function mostly as neuromodulator agents and have potent anti-inflammatory effects.  (http://www.medscape.com/viewarticle/735652_3)

Hete peper stimuleert de vanilloidreceptor, zodat we hete peper als brandend ervaren. Bij neuropathische pijn is een van de componenten een brandend gevoel. Dit wordt ondermeer veroorzaakt door de stimulatie van de vanilloidreceptor. Het blijkt dat anandamide, evenals PEA en OEA, de activiteit van TRPV1 kan verminderen.[29] En PEA en OEA kunnen het effect van anandamide op de TRPV1 receptor versterken.[30] Het versterken van het effect van anandamide heet "entourage"effect

Dit entourage-effect is ook onderzocht op het effect van bloeddrukverlaging door anandamide via de TRPV1. Het bleek dat wanneer PEA toegevoegd wordt aan een lage dosis anandamide die nog geen bloeddrukverlagend effect heeft, er wel een bloeddrukverlaging optreedt.[31] Ook is het entourage-effect van PEA onderzocht op de bloedvaten in de darmen. Bloedvatverwijdende effecten van anandamide via de TRPV1 worden versterkt door PEA.[32] Een van de theorieën voor dit effect is dat PEA de afbraak van anandamide vertraagt.[33] In een laboratoriumstudie bleek echter dat na het smeren van PEA-creme op de huid van ratjes de concentratie anandamide in het weefsel lager was dan in geval een creme zonder PEA werd gesmeerd.[34] Voorts blijkt PEA via de beinvloeding van de afbraak van anandamide (beide worden afgebroken door FAAH en remmen deze afbraak wederzijds competitief) de humane vanilloidreceptor te stimuleren, en dus de beinvloeding van chronische pijn.[30] Ook deze FAAH competitie wordt het entourage-effect genoemd.[36]

Werkingsmechanisme van PEA via beinvloeding van PPAR

Begin jaren 90 zijn de nucleaire receptoren ontdekt, waartoe ook de PPAR-alfa receptor behoort.[37][38] Naar deze receptor werd gezocht, omdat wetenschappers met moleculen werkten die het gehalte van het vet in het bloed verlaagden, die de vetverbranding beinvloedden en de aanmaak bevorderden van de zogenaamde peroxisomen.[39][40][41] De PPAR-receptor heeft dan ook zijn naam te danken aan het feit dat bepaalde stoffen de aanmaak (Proliferator) van de peroxiomen (Peroxisome) stimuleren (Activated) door zich te binden aan deze Receptor: PPAR. Peroxisomen zijn blaasjes in de cel, vooral in de levercellen, die waterstofperoxide bevatten. De waterstofperoxide in de blaasjes breekt giftige stoffen af zoals alcohol. PPAR's hebben vele functies, en worden wel 'sensoren voor stress-situaties' genoemd.[42]

Eén van de subreceptoren uit de PPAR-familie is de PPAR-alfa met als een van zijn taken het reguleren van ontstekingsreacties.[43] Aangezien uit klinisch en laboratoriumonderzoek is gebleken dat PEA een ontstekingsremmend effect heeft, is in een laboratoriumstudie onderzocht of PEA PPAR-alfa beinvloedt. In een experiment met ratjes bleek inderdaad dat PEA aangrijpt op de PPAR-alfa receptor.[34] Bij ratjes die geen PPAR-alfa hadden, en waarbij een ontsteking werd veroorzaakt, had PEA geen effect op de ontsteking. Dit suggereert dat het ontstekingsremmende effect van PEA via PPAR-alfa verloopt. Andere natuurlijke  PPAR-alfa agonisten, zoals OEA en targets van de farmaceutische industrie, bijvoorbeeld GW7647 en Wy-14643, hebben een met PEA vergelijkbare werking. PEA activeert selectief deze receptor met een EC(50) waarde van 3.1 +/- 0.4 microM en zelfs topicaal aangebracht op de muizenhuid zien we de expressie van PPAR-alfa mRNA toenemen.

Ook uit een ander experiment met allergische huidontsteking bij ratjes bleek dat PEA de natuurlijke ontstekingsremmer is.[45] Het mechanisme van de ontstekingsvermindering is uitgebreid. PPAR stimulatie zorgt voor onderdrukking van aanmaak van INF-gamma en IL-17 door CD4+ T helper-cellen (immuuncellen), en voorts dat lymfocyten (witte bloedlichaampjes) in minder grote getale naar de plaats van ontsteking toe migreren, door o.a. remming van ontstekingsmoleculen (chemokines).[46]

Ook blijkt dat PPAR-alfa door stimulatie van PEA een duidelijk pijnstillend effect heeft in verschillende pijnmodellen.[47] Het aanzetten van genen die ervoor zorgen dat de uitstoot van ontstekingsstimulerende moleculen wordt onderdrukt, is een kwestie van uren. Uit het pijnexperiment blijkt echter dat PEA en PPAR-alfa gekoppeld een direct pijstillend effect hebben, met als aangrijpingspunt zenuwkaliumkanalen.

Een derde effect via het PPAR-alfa mechanisme is het zenuwbeschermende effect van PEA. PEA werd gebruikt om te testen hoe een stukje hersenweefsel reageert op deze receptor.[48] Het blokkeren van deze receptor met een andere stof, bleek het beschermende effect teniet te doen.

PEA heeft invloed op COX-2 en iNOS

In hetzelfde reeds genoemde ontstekingsmodel werd PEA vergeleken met indometacine wat betreft de werking op de cyclo-oxygenase (COX) activiteit, op het neurotransmitter stikstofmonoxide (NO) en op de productie van radicalen. PEA (1, 3, 5, 10 mg/kg) en indomethacine (5 mg/kg) werden na de experimentele ontsteking per os gegeven aan de proefdieren. PEA bleek de ontsteking meetbaar te remmen en het oedeem te verminderen in een dosis-afhankelijke wijze. Dat effect kon niet tegengegaan worden door een cannabisreceptor antagonist CB-2. De ontsteking verhoogde de COX activiteit, alsmede de concentraties van een aantal stikstofradicalen en PEA (10 mg/kg) terwijl indometacine die parameters verlaagde.[49] PEA blijkt de expressie van COX-2 en stikstofmonoxide synthase (iNOS) in de ischiaszenuw te normaliseren, en tevens het niveau van de kernreceptor PPAR-alfa[50]

Een ander interessant gegeven is dat het inspuiten van NSAID's bij ratjes, die het afbraakenzym van anandamide FAAH remmen, samen met anandamide extra pijnstillend werken en een verhoging geven van lokale PEA.[51] Dit is onderzocht in een ontstekingsmodel. Aangezien FAAH ook PEA afbreekt, is het dus voor de hand liggend dat wanneer dit enzym geremd wordt, er ook meer PEA in de weefsels aanwezig is. 

PEA beinvloedt de mestcel

 In uitgevoerd onderzoek in de jaren negentig, werd al snel duidelijk dat de mestcel een belangrijke target is voor PEA, en dat PEA de degranulatie van de mestcel in uiteenlopende modellen remt.[52]  Mestcellen komen overal voor, ook bijvoorbeeld in het centrale zenuwstelsel. En die mestcellen kunnen tijdens een beroerte of een hersenbloeding diverse factoren afscheiden, die neurotoxisch zijn, zoals  tumor necrosis factor-alfa die vervolgens astroglia kan aanzetten tot de productie van neurotoxische concentraties van stikstofmonoxide. PEA reduceert deze activiteit van de mestcellen via wat het lokale autocoid mechanisme genoemd wordt ( dus als een soort lokaal weefselhormoon) en blijkt beschadigingen en verlies van zenuwcellen tegen te gaan.[53] In ischemische weefsels wordt hoogstwaarschijnlijk ook als biologisch zinvol antwoord meer PEA gevormd. PEA hoopt zich namelijk op in het weefsel bij dit soort ischemische schade, zoals bij een hart- of herseninfarct. In de hersenen wordt PEA verhoogd aangemaakt door de zenuwcellen zelf als antwoord op de verhoogde concentraties van exitatoire neurotransmitters.[54] 

PEA is een ontstekingsregulerend molecuul dat in veel verschillende weefsels geproduceerd wordt, in neuronen en zelfs in de retina, in glia en ook in witte bloedcellen, zoals macrofagen en basofiele cellen.[55][56] [20] In een biologisch model voor antigeen-geinduceerde degranulatie bleek PEA een duidelijk meetbaar en significant stabiliserend effect op de degranulatie te hebben.[58]

Preklinische studies

In de zestiger jaren van de vorige eeuw werd de stof al onderzocht in modellen voor ontstekingen, zoals bijvoorbeeld de carrageen geinduceerde oedeem van de rattenpoot. [59] Zelfs bij complexe ontstekingsdiermodellen, zoals voor multipele sclerose blijkt PEA duidelijk de ontstekingscomponent te verminderen, en de motorische functies te verbeteren.[60] Een vergelijkbare ontstekingsremmende werking en verbetering van de motorische functies werden gevonden in een model van een traumatische ruggenmergsbeschadiging.[61]  PEA (10 mg/kg 30 minuten voor en 6 uur na het trauma gegeven) deed de volgende parameters significant afnemen:

  1. de ontstekingsreacties in het ruggenmerg,
  2. de neutrofiele celinfiltratie,
  3. de productie van nitrotyrosine,
  4. de expressie proinflammatoire cytokines,
  5. de kappa-B activiteit,
  6. de expressie van stikstofmonoxide synthase, en
  7. de apoptosis.

In diermodellen voor pijn blijkt de pijnstillende werking van anandamide en PEA 100 maal sterker te werken in wederzijdse aanwezigheid. Uit gaschromatografische en massa-spectrometrisch onderzoek bleek dat de lokaal geproduceerde concentraties van beide moleculen voldoende zijn om lokaal de cannabisreceptoren te stimuleren.[62] Ook OEA en SEA hebben een analgetische werking in pijndiermodellen.[63][64] Een andere bijzondere werking van OEA, evenals van SEA, is dat het het hongergevoel doet verminderen, en dus werkt als een anorexium.[16][66] Ook vermindert OEA de lengte van de slaap, en dan vooral de REM-slaap.[67] Een ander effect van PEA is het afremmen van de darmmotiliteit. [68]

Klinische studies naar PEA

Van alle endocannabinoiden is alleen PEA in de mens onderzocht. Een gesynthetiseerd molecuul dat op PEA lijkt (twee PEA-moleculen aan elkaar verbonden), adelmidrol, is ook in de kliniek onderzocht. In de zeventiger jaren is PEA, onder de naam Impulsin in voormalig Tsjechoslowakije, onderzocht als een booster voor de niet specifieke afweer door Tjechische onderzoekers.[69][70] Dat resulteerde in klinische studies bij kinderen en volwassenen om een indruk te krijgen of PEA griep kon voorkomen, hetgeen inderdaad leek te gebeuren. In 2 studies met 1345 gezonde mensen, bleek dat na het innemen van 3 maal daags 600 mg PEA gedurende 12 dagen, 40% minder episodes van griepklachten (koorts, hoofdpijn en zere keel) optraden dan bij de placebogroep.[71][72] Een soortgelijke placebo-gecontroleerde studie met 457 kinderen liet een trend zien ten gunste van PEA.[73]  Onderzoek wees uit dat na het geven van PEA bij kinderen de neutrofiele granulocyten actiever waren en het IgG verhoogd was.[74] Ook verschoof PEA de verhouding van B- en T-lymfocyten, waarbij meer B-lymfocyten aanwezig waren na het innemen van PEA.[75]  Doordat de fabriek de productie van PEA stopte, is er verder in dit voormalig communistische land geen onderzoek meer gedaan naar PEA.

Neuropathische pijn bij hernia en diabetische pijn

In een grote dubbelblinde studie werden 636 patiënten met ernstige herniapijn met vaak uitstraling verdeeld over drie groepen: 300 mg PEA per dag, 600 mg PEA per dag en placebo, gedurende 21 dagen. De studie werd georganiseerd in 9 ziekenhuizen en universitaire centra in Italie. Na 3 weken had de groep van 600 mg PEA significant minder pijn dan de andere 2 groepen. Ook had de 300 mg PEA groep significant minder pijn dan de placebogroep. Ook was de kwaliteit van leven significant verbeterd ten gunste van de beide PEA-groepen.[76]
Voorlopige resultaten van een tweede studie uitgevoerd in Spanje naar de effecten van PEA bij herniapijn met uitstraling zijn ook positief voor PEA.[77] Patienten met langer dan 6 weken durende pijn in de rug met uitstraling in het been, en neuropathisch van aard (gemeten op de DN-4 schaal) werden verdeeld over een PEA groep 600 mg per dag of een groep met een standaardbehandeling gedurende 1 maand. Na 1 maand bleek dat de patienten in de PEA groep significant minder pijn hadden dan de patienten in de standaard behandelingsgroep gemeten op de VAS. Ook de kwaliteit van leven was significant meer verbeterd dan in de controlegroep, gemeten met de SF-12.

In een andere studie werd gekeken naar de effecten van PEA bij 27 patiënten met pijnlijke neuropathie. Niet alleen werden de pijnscores gemeten, maar ook de geleidingssnelheden in de zenuwen. Het bleek dat de zowel de pijnscores als de neurofysiologische parameters ook significant verbeterden.[78]

Carpaal tunnelsyndroom

In een studie naar PEA bij carpaal tunne syndroom patiënten werden 25 patiënten behandeld met 2 maal 60 0mg PEA per dag gedurende twee maanden en 25 patiënten dienden als controle. De pijn werd gemeten op de visuele analoge schaal (VAS, een 100 mm schaal), de functies op de  "Boston Carpal Tunnel Questionnaire", en snelheid en amplitude van de zenuwen werden gemeten. De pijn was na 2 maanden significant verbeterd (van 4.8 naar 1.3) en ook de functies werden significant verbeterd. Ook verbeterde de zenuwgeleiding significant.[79]

Post herpetische pijn

In een open studie kregen 8 patiënten met postherpetische pijn in het gezicht 0,3% PEA-creme. De patienten smeerden 2 maal per dag gedurende 2 tot 4 weken de creme op de pijnplekken in het gezicht. Vijf van de 8 patiënten ervoeren een gemiddelde pijnvermindering van 87.8%[80] Alle patienten (n=4) waarvan de pijn korter duurde dan een maand hadden een duidelijke pijnvermindering. 

Diverse pijnen: kaak-, bekken- en endometriose pijn

Patienten met kaakgewrichtspijn door artritis of synovitis werden blind gerandomiseerd over twee groepen: PEA groep (1ste week 900 mg per dag en 2de week 600 mg per dag) en dde ibuprofengroep (3 maal daags 600 mg) gedurende 2 weken. Na twee weken had de groep die PEA gebruikte significant meer pijnverlichting dan de ibuprofengroep. Ook was de functie verbeterd van het kaakgewricht. [81] 

PEA blijkt uit enkele gevalsbeschrijvingen ook verlichting te brengen bij endometriosepijn. En dan vooral bij pijn die optreedt tijdens het vrijen. Vier patiënten met endometriosepijn vonden baat bij de behandeling met PEA.[82] Patiënten met een pijnscore van meer dan een 5 (van 0 tot 10, met 10 de ergst denkbare pijn) kregen gedurende 90 dagen een combinatiepreparaat van PEA 400 mg en polydatin 40 mg 2 maal per dag. Verschillende soorten pijnen werden geevalueerd: bekkenpijn, pijn bij het vrijen, pijn bij de ontlasting, pijn bij het plassen en pijn bij de menstruatie. Na 1 maand trad er al pijnverlichting op. Aangezien bij de vrouwen gemiddeld de bekkenpijn en pijn bij het vrijen als de hoogsten scoorden (rond een 8), was er ook bij deze pijnen het meeste effect (naar een cijfer 2 na 90 dagen). Ook hoefden de vrouwen minder pijnstillers te slikken. Ook bleek op de echo dat de endometrioseplekken wat verkleind waren. De verklaring zou kunnen liggen bij de effecten van PEA op de mestcellen. In de endometrioseplekken komt een hogere concentratie mestcellen voor, die een ontstekingsreactie kunnen veroorzaken en de zenuwen gevoeliger kunnen maken.[83][84] Zo kan neuropathische pijn ontstaan.[85] PEA heeft een onderdrukkend effect op die geactiveerde mestcellen.[20]

In een gevalsbeschrijving bleek een 40-jarige man met moeilijk te behandelen chronische neuropathische bekkenpijn positief te reageren op de behandeling van PEA. [87] 

Ook twee gevalsbeschrijvingen van neuralgia van de pudendusneuralgie (bekkenbodempijn[87] en trigeminusneuralgie[80] hadden duidelijk baat bij PEA.

Andere ziekten: huidaandoeningen

In een grote studie naar het effect van 0.3% PEA-creme bij atopische eczeem werden 2456 patiënten geincludeerd.[90] De patiënten smeerden de creme 2 maal per dag dun op. Na 6 dagen was er al een duidelijk effect merkbaar: jeuk verminderde significant op de VAS van 4,9 naar 2,7. Ook de roodheid, schilfering en de droogheid verminderden duidelijk. De verbetering zette door tot aan het einde van de studie (na 4 tot 6 weken). Corticoidcreme liet 56% van de patiënten staan.

Ook een studie naar PEA bij jeuk. In een observationele studie met 22 patienten met chronische jeuk waarbij 0.3% PEA werd gesmeerd, hadden 14 patienten  een goed effect en 8 patienten een compleet herstel van de jeuk.[91]

Een andere ziekte, psoriasis, reageerde goed op PEA-creme in een case-serie van 3 patienten. [92] Het herstellende vermogen zou verklaard kunnen worden door het aanvullen van PEA in de huid waardoor het ontstekingsremmende effect van PEA de overhand heeft.[93] Tevens lijkt PEA roodheid van de huid door UV-straling tegen te gaan.[94]

In een observationele studie werden 20 kinderen met atopische dermatitis, gedurende 4 weken 2 maal per dag met 2% adelmidrolcreme (synthetische PEA variant) ingesmeerd op de aangedane huid.[95] Na 4 weken waren bij 80% van de kinderen de plekken geheel verdwenen. Zes laesies bij kinderen met meerdere plekken werden als controle gebruikt. Deze plekken verdwenen niet.

Het lijkt erop dat we met PEA te maken hebben met een doorbraak op het gebied van chronische pijnbehandeling. PEA behoort tot de klasse van nieuwe analgetica, die als lichaamseigen moleculen een zeer overzichtelijk en simpel bijwerkingenprofiel hebben. In het geval van PEA zijn er tot op heden geen interacties gemeld, geen klinisch relevante bijwerkingen en blijkt de stof goed verdraagbaar te zijn, ook door ouderen. Omdat de afbraak via het enzym FAAH verloopt, en dus buiten de lever en de nieren om, lijken dosis-aanpassingen bij nier- en leverlijden niet noodzakelijk. Klinische studies op die gebieden ontbreken echter nog.

Chemische karakteristieken

De volledige chemische naam van PEA is N-(2-hydroxyethyl)hexadecanamide, en heeft de structuurformule C18H37NO2,het moleculair gewicht is 299.49, met een smeltpunt van 59-60oC. OEA heeft heeft als chemische naam (Z)-N-(2-hydroxyethyl)octadec-9-enamide,en  heeft de structuurformule C20H39NO2, het moleculair gewicht is 325.53, met een smeltpunt van 59-60oC. SEA heeft als officiele naam N-​(2-​hydroxyethyl)octadecanamide, en heeft de structuurformule C20H41NO2, het moleculair gewicht is 327.6, het smeltpunt is 101-102oC. Anandamide wordt ook wel genoemd N-arachidonoylethanolamine, en heeft als structuurformule C22H37NO2,het moleculair gewicht is 347.53, met het smeltpunt van 44-45oC. Deze stoffen zijn alle oplosbaar in ethanol en DMSO.

Normast is verkrijgbaar in gemicroniseerde granules van 600 mg voor sublinguaal gebruik, en in 600 mg en 300 mg tabletten, in verpakkingen van 20 stuks.

Slotopmerking

De laatste jaren zijn klinische studies verschenen waaruit blijkt dat PEA, als een van de endocannabinoiden, een veelbelovend analgeticum is voor neuropathische pijn. Tevens heeft PEA een ontstekingsremmend effect, ook te zien in andere ziektebeelden, zoals eczeem, en psoriasis. Hoopgevende gegevens zijn beschikbaar van het effect van PEA bij diermodellen voor MS en dwarslaesie. PEA heeft nagenoeg geen bijwerkingen, en is dus vooral goed in te zetten bij geriatrische patienten met multimedicatie, of bij patienten die te veel bijwerkingen ervaren van de standaard neuropathische pijntherapieen. Andere endocannabinoiden zijn nog niet onderzocht in klinische studies. Uit dierstudies blijkt echter dat OEA potentie heeft in de behandeling van obesitas. PEA is ter registratie aangemeld als medische voeding, aangezien dit molecuul een lichaamseigen stof is. Het zou goed mogelijk kunnen zijn dat PEA tevens een positief effect heeft op andere aandoeningen met een ontstekingscomponent, zoals osteoartritis en colitis ulcerosa. Toekomstig onderzoek zal dit moeten uitwijzen. 


Referenties

[1]: Schulte E, Hermann K, Berghöfer A, Hagmeister H, Schuh-Hofer S, Schenk M, Kopf A, Vilain M, Martus P, Willich SN, Boemke W. | Referral practices in patients suffering from non-malignant chronic pain. | Eur J Pain. | 2010 Mar;14(3):308.e1-308.e10. Epub 2009 Jun 30.
[2]: Dieleman JP, Kerklaan J, Huygen FJ, Bouma PA, Sturkenboom MC. | Incidence rates and treatment of neuropathic pain conditions in the general population. | Pain. | 2008 Jul 31;137(3):681-8. Epub 2008 Apr 24.
[3]: Hartsfield CL, Korner EJ, Ellis JL, Raebel MA, Merenich J, Brandenburg N. | Painful diabetic peripheral neuropathy in a managed care setting: patient identification, prevalence estimates, and pharmacy utilization patterns. | Popul Health Manag. | 2008 Dec;11(6):317-28.
[4]: Ritzwoller DP, Ellis JL, Korner EJ, Hartsfield CL, Sadosky A. | Comorbidities, healthcare service utilization and costs for patients identified with painful DPN in a managed-care setting. | Curr Med Res Opin. | 2009 Jun;25(6):1319-28.
[5]: Bhavanandan VP, Kemper JG, Bystryn JC. | Purification and partial characterization of a murine melanoma-associated antigen. | J Biol Chem. | 1980 Jun 10;255(11):5145-53.
[6]: Abrams DI, Jay CA, Shade SB, Vizoso H, Reda H, Press S, Kelly ME, Rowbotham MC, Petersen KL. | Cannabis in painful HIV-associated sensory neuropathy: a randomized placebo-controlled trial. | Neurology. | 2007 Feb 13;68(7):515-21.
[7]: Ellis RJ, Toperoff W, Vaida F, van den Brande G, Gonzales J, Gouaux B, Bentley H, Atkinson JH. | Smoked medicinal cannabis for neuropathic pain in HIV: a randomized, crossover clinical trial. | Neuropsychopharmacology. | 2009 Feb;34(3):672-80. Epub 2008 Aug 6.
[8]: Rahn EJ, Hohmann AG. | Cannabinoids as pharmacotherapies for neuropathic pain: from the bench to the bedside. | Neurotherapeutics. | 2009 Oct;6(4):713-37.
[10]: Grant I, Cahn BR. | Cannabis and endocannabinoid modulators: Therapeutic promises and challenges. | Clin Neurosci Res. | 2005;5(2-4):185-199.
[11]: O'Sullivan SE. | Cannabinoids go nuclear: evidence for activation of peroxisome proliferator-activated receptors. | Br J Pharmacol. | 2007 Nov;152(5):576-82. Epub 2007 Aug 20.
[13]: Scholz J, Woolf CJ. | The neuropathic pain triad: neurons, immune cells and glia. | Nat Neurosci. | 2007 Nov;10(11):1361-8.
[14]: Milligan ED, Watkins LR. | Pathological and protective roles of glia in chronic pain. | Nat Rev Neurosci. | 2009 Jan;10(1):23-36.
[15]: Lambert DM, Vandevoorde S, Jonsson KO, Fowler CJ. | The palmitoylethanolamide family: a new class of anti-inflammatory agents? | Curr Med Chem. | 2002 Mar;9(6):663-74.
[16]: Hansen HS, Diep TA. | N-acylethanolamines, anandamide and food intake. | Biochem Pharmacol. | 2009 Sep 15;78(6):553-60. Epub 2009 May 4.
[17]: Muccioli GG. | Endocannabinoid biosynthesis and inactivation, from simple to complex. | Drug Discov Today. | 2010 Jun;15(11-12):474-83. Epub 2010 Mar 19.
[18]: Ahn K, McKinney MK, Cravatt BF. | Enzymatic pathways that regulate endocannabinoid signaling in the nervous system. | Chem Rev. | 2008 May;108(5):1687-707. Epub 2008 Apr 23.
[19]: Fowler CJ, Rojo ML, Rodriguez-Gaztelumendi A. | Modulation of the endocannabinoid system: neuroprotection or neurotoxicity? | Exp Neurol. | 2010 Jul;224(1):37-47. Epub 2010 Mar 29.
[20]: Facci L, Dal Toso R, Romanello S, Buriani A, Skaper SD, Leon A. | Mast cells express a peripheral cannabinoid receptor with differential sensitivity to anandamide and palmitoylethanolamide. | Proc Natl Acad Sci U S A. | 1995 Apr 11;92(8):3376-80.
[21]: Farquhar-Smith WP, Rice AS. | Administration of endocannabinoids prevents a referred hyperalgesia associated with inflammation of the urinary bladder. | Anesthesiology. | 2001 Mar;94(3):507-13; discussion 6A.
[23]: Matzke AJ, Weiger TM, Matzke MA. | Detection of a large cation-selective channel in nuclear envelopes of avian erythrocytes. | FEBS Lett. | 1990 Oct 1;271(1-2):161-4.
[24]: Facci L, Dal Toso R, Romanello S, Buriani A, Skaper SD, Leon A. | Mast cells express a peripheral cannabinoid receptor with differential sensitivity to anandamide and palmitoylethanolamide. | Proc Natl Acad Sci U S A. | 1995 Apr 11;92(8):3376-80.
[27]: Galan-Rodriguez B, Suarez J, Gonzalez-Aparicio R, Bermudez-Silva FJ, Maldonado R, Robledo P, Rodriguez de Fonseca F, Fernandez-Espejo E. | Oleoylethanolamide exerts partial and dose-dependent neuroprotection of substantia nigra dopamine neurons. | Neuropharmacology. | 2009 Mar;56(3):653-64. Epub 2008 Dec 7.
[29]: Soneji ND, Paule CC, Mlynarczyk M, Nagy I. | Effects of cannabinoids on capsaicin receptor activity following exposure of primary sensory neurons to inflammatory mediators. | Life Sci. | 2010 Jul 31;87(5-6):162-8. Epub 2010 Jun 17.
[31]: García Mdel C, Adler-Graschinsky E, Celuch SM. | Enhancement of the hypotensive effects of intrathecally injected endocannabinoids by the entourage compound palmitoylethanolamide. | Eur J Pharmacol. | 2009 May 21;610(1-3):75-80. Epub 2009 Mar 14.
[32]: Ho WS, Barrett DA, Randall MD. | 'Entourage' effects of N-palmitoylethanolamide and N-oleoylethanolamide on vasorelaxation to anandamide occur through TRPV1 receptors. | Br J Pharmacol. | 2008 Nov;155(6):837-46. Epub 2008 Aug 11.
[34]: Lo Verme J, Fu J, Astarita G, La Rana G, Russo R, Calignano A, Piomelli D. | The nuclear receptor peroxisome proliferator-activated receptor-alpha mediates the anti-inflammatory actions of palmitoylethanolamide. | Mol Pharmacol. | 2005 Jan;67(1):15-9. Epub 2004 Oct 1.
[37]: Dreyer C, Krey G, Keller H, Givel F, Helftenbein G, Wahli W. | Control of the peroxisomal beta-oxidation pathway by a novel family of nuclear hormone receptors. | Cell. | 1992 Mar 6;68(5):879-87.
[38]: Issemann I, Green S. | Activation of a member of the steroid hormone receptor superfamily by peroxisome proliferators. | Nature. | 1990 Oct 18;347(6294):645-50.
[39]: Reddy JK, Krishnakantha TP. | Hepatic peroxisome proliferation: induction by two novel compounds structurally unrelated to clofibrate. | Science. | 1975 Nov 21;190(4216):787-9.
[40]: Lalwani ND, Alvares K, Reddy MK, Reddy MN, Parikh I, Reddy JK. | Peroxisome proliferator-binding protein: identification and partial characterization of nafenopin-, clofibric acid-, and ciprofibrate-binding proteins from rat liver. | Proc Natl Acad Sci U S A. | 1987 Aug;84(15):5242-6.
[42]: Yessoufou A, Wahli W. | Multifaceted roles of peroxisome proliferator-activated receptors (PPARs) at the cellular and whole organism levels. | Swiss Med Wkly. | 2010 Sep 15;140:w13071. doi: 10.4414/smw.2010.13071.
[43]: Kostadinova R, Wahli W, Michalik L. | PPARs in diseases: control mechanisms of inflammation. | Curr Med Chem. | 2005;12(25):2995-3009.
[44]: Lo Verme J, Fu J, Astarita G, La Rana G, Russo R, Calignano A, Piomelli D. | The nuclear receptor peroxisome proliferator-activated receptor-alpha mediates the anti-inflammatory actions of palmitoylethanolamide. | Mol Pharmacol. | 2005 Jan;67(1):15-9. Epub 2004 Oct 1.
[45]: Petrosino S, Cristino L, Karsak M, Gaffal E, Ueda N, Tüting T, Bisogno T, De Filippis D, D'Amico A, Saturnino C, Orlando P, Zimmer A, Iuvone T, Di Marzo V. | Protective role of palmitoylethanolamide in contact allergic dermatitis. | Allergy. | 2010 Jun 1;65(6):698-711. Epub 2009 Nov 11.
[46]: Straus DS, Glass CK. | Anti-inflammatory actions of PPAR ligands: new insights on cellular and molecular mechanisms. | Trends Immunol. | 2007 Dec;28(12):551-8. Epub 2007 Nov 5.
[47]: LoVerme J, Russo R, La Rana G, Fu J, Farthing J, Mattace-Raso G, Meli R, Hohmann A, Calignano A, Piomelli D. | Rapid broad-spectrum analgesia through activation of peroxisome proliferator-activated receptor-alpha. | J Pharmacol Exp Ther. | 2006 Dec;319(3):1051-61. Epub 2006 Sep 22.
[48]: Koch M, Kreutz S, Böttger C, Benz A, Maronde E, Ghadban C, Korf HW, Dehghani F. | Palmitoylethanolamide protects dentate gyrus granule cells via peroxisome proliferator-activated receptor-alpha. | Neurotox Res. | 2011 Feb;19(2):330-40. Epub 2010 Mar 11.
[50]: D'Agostino G, La Rana G, Russo R, Sasso O, Iacono A, Esposito E, Mattace Raso G, Cuzzocrea S, Loverme J, Piomelli D, Meli R, Calignano A. | Central administration of palmitoylethanolamide reduces hyperalgesia in mice via inhibition of NF-kappaB nuclear signalling in dorsal root ganglia. | Eur J Pharmacol. | 2009 Jun 24;613(1-3):54-9. Epub 2009 Apr 20.
[51]: Guindon J, LoVerme J, De Léan A, Piomelli D, Beaulieu P. | Synergistic antinociceptive effects of anandamide, an endocannabinoid, and nonsteroidal anti-inflammatory drugs in peripheral tissue: a role for endogenous fatty-acid ethanolamides? | Eur J Pharmacol. | 2006 Nov 21;550(1-3):68-77. Epub 2006 Sep 8.
[52]: De Filippis D, D'Amico A, Iuvone T. | Cannabinomimetic control of mast cell mediator release: new perspective in chronic inflammation. | J Neuroendocrinol. | 2008 May;20 Suppl 1:20-5.
[53]: Skaper SD, Facci L, Romanello S, Leon A. | Mast cell activation causes delayed neurodegeneration in mixed hippocampal cultures via the nitric oxide pathway. | J Neurochem. | 1996 Mar;66(3):1157-66.
[54]: Skaper SD, Buriani A, Dal Toso R, Petrelli L, Romanello S, Facci L, Leon A. | The ALIAmide palmitoylethanolamide and cannabinoids, but not anandamide, are protective in a delayed postglutamate paradigm of excitotoxic death in cerebellar granule neurons. | Proc Natl Acad Sci U S A. | 1996 Apr 30;93(9):3984-9.
[55]: Bisogno T, Maurelli S, Melck D, De Petrocellis L, Di Marzo V. | Biosynthesis, uptake, and degradation of anandamide and palmitoylethanolamide in leukocytes. | J Biol Chem. | 1997 Feb 7;272(6):3315-23.
[56]: Matsuda S, Kanemitsu N, Nakamura A, Mimura Y, Ueda N, Kurahashi Y, Yamamoto S. | Metabolism of anandamide, an endogenous cannabinoid receptor ligand, in porcine ocular tissues. | Exp Eye Res. | 1997 May;64(5):707-11.
[57]: Facci L, Dal Toso R, Romanello S, Buriani A, Skaper SD, Leon A. | Mast cells express a peripheral cannabinoid receptor with differential sensitivity to anandamide and palmitoylethanolamide. | Proc Natl Acad Sci U S A. | 1995 Apr 11;92(8):3376-80.
[59]: Benvenuti F, Lattanzi F, De Gori A, Tarli P. | [Activity of some derivatives of palmitoylethanolamide on carragenine-induced edema in the rat paw]. | Boll Soc Ital Biol Sper. | 1968 May 15;44(9):809-13.
[60]: Loría F, Petrosino S, Mestre L, Spagnolo A, Correa F, Hernangómez M, Guaza C, Di Marzo V, Docagne F. | Study of the regulation of the endocannabinoid system in a virus model of multiple sclerosis reveals a therapeutic effect of palmitoylethanolamide. | Eur J Neurosci. | 2008 Aug;28(4):633-41. Epub 2008 Jul 24.
[61]: Genovese T, Esposito E, Mazzon E, Di Paola R, Meli R, Bramanti P, Piomelli D, Calignano A, Cuzzocrea S. | Effects of palmitoylethanolamide on signaling pathways implicated in the development of spinal cord injury. | J Pharmacol Exp Ther. | 2008 Jul;326(1):12-23. Epub 2008 Mar 26.
[62]: Calignano A, La Rana G, Giuffrida A, Piomelli D. | Control of pain initiation by endogenous cannabinoids. | Nature. | 1998 Jul 16;394(6690):277-81.
[63]: Suardíaz M, Estivill-Torrús G, Goicoechea C, Bilbao A, Rodríguez de Fonseca F. | Analgesic properties of oleoylethanolamide (OEA) in visceral and inflammatory pain. | Pain. | 2007 Dec 15;133(1-3):99-110. Epub 2007 Apr 20.
[64]: Maccarrone M, Cartoni A, Parolaro D, Margonelli A, Massi P, Bari M, Battista N, Finazzi-Agrò A. | Cannabimimetic activity, binding, and degradation of stearoylethanolamide within the mouse central nervous system. | Mol Cell Neurosci. | 2002 Sep;21(1):126-40.
[65]: Hansen HS, Diep TA. | N-acylethanolamines, anandamide and food intake. | Biochem Pharmacol. | 2009 Sep 15;78(6):553-60. Epub 2009 May 4.
[66]: Terrazzino S, Berto F, Dalle Carbonare M, Fabris M, Guiotto A, Bernardini D, Leon A. | Stearoylethanolamide exerts anorexic effects in mice via down-regulation of liver stearoyl-coenzyme A desaturase-1 mRNA expression. | FASEB J. | 2004 Oct;18(13):1580-2. Epub 2004 Aug 2.
[67]: Soria-Gómez E, Guzmán K, Pech-Rueda O, Montes-Rodríguez CJ, Cisneros M, Prospéro-García O. | Oleoylethanolamide affects food intake and sleep-waking cycle through a hypothalamic modulation. | Pharmacol Res. | 2010 May;61(5):379-84. Epub 2010 Jan 25.
[68]: Capasso R, Izzo AA, Fezza F, Pinto A, Capasso F, Mascolo N, Di Marzo V. | Inhibitory effect of palmitoylethanolamide on gastrointestinal motility in mice. | Br J Pharmacol. | 2001 Nov;134(5):945-50.
[69]: Rasková H, Masek K, Linèt O. | Non-specific resistance induced by palmitoylethanolamide. | Toxicon. | 1972 Aug;10(5):485-90.
[70]: Hurych J, Holusa R, Effenbergerová E, Mirejovská E. | Attempt to influence silicotic fibrosis by means of N-(2-hydroxyethyl) palmitamide (Impulsin). | Czech Med. | 1980;3(3):218-25.
[71]: Masek K, Perlík F, Klíma J, Kahlich R. | Prophylactic efficacy of N-2-hydroxyethyl palmitamide (impulsin) in acute respiratory tract infections. | Eur J Clin Pharmacol. | 1974 Oct 4;7(6):415-9.
[72]: Kahlich R, Klíma J, Cihla F, Franková V, Masek K, Rosický M, Matousek F, Bruthans J. | Studies on prophylactic efficacy of N-2-hydroxyethyl palmitamide (Impulsin) in acute respiratory infections. Serologically controlled field trials. | J Hyg Epidemiol Microbiol Immunol. | 1979;23(1):11-24.
[73]: Plesník V, Havrlantová M, Jancová J, Januska J, Macková O. | [Impulsin in the prevention of acute respiratory diseases in school children]. | Cesk Pediatr. | 1977 Jun;32(6):365-9.
[76]: G. Guida, A. de Fabiani, F. Lanaia, A. Alexandre, G.M. Vassallo, L. Cantieri, M. de Martino, M. Rogai, S. Petrosino | La palmitoiletanolamida (Normast) en el dolor neuropatico cronico por lumbociatalgia de tipo compresivo: estudio clinico multicentrico. | Dolor | 2010, 25:35-42
[77]: Dominguez CM, Martin AAD, Ferrer FG, Puertas MAI, Muro AL, Gonzalez JCM, Prieto JP, Taberna IR | Palmitoilethanolamida (PEA) en lumbociatica en asociacion al tratamiento habitual | VIII Congreso de la Sociedad Espanola del Dolor | 2010
[78]: Biasiotta A, La Cesa S, Leone C, Di Stefano G, Truini A, Cruccu G. | Efficacy of palmitoylethanolamide in patients with painful neuropathy. A clincial and neurophysiological open study. Preliminary results. | European Journal of Pain Supplements | 2010, 4(1):77.
[79]: Assini A, Laricchia D, Pizzo R, Pandolfini L, Belletti M, Colucci M, Ratto S. | P1577: The carpal tunnel syndrome in diabetes: clinical and electrophysiological improvement after treatment with palmitoylethanolamide | Eur J Neurol | 2010: 17(S3):295.
[80]: Phan NQ, Siepmann D, Gralow I, Ständer S. | Adjuvant topical therapy with a cannabinoid receptor agonist in facial postherpetic neuralgia. | J Dtsch Dermatol Ges. | 2010 Feb;8(2):88-91. Epub 2009 Sep 10.
[81]: Bortolotti F,Russo M, Bartolucci ML, Alessandri Bonetti G, Gatto MR, Marini I. | Palmitoylethanolamide vs NSAID in the treatment of TMJD Pain | Journal of Dental Research | 2010: 89(Special Issue B)
[82]: Indraccolo U, Barbieri F. | Effect of palmitoylethanolamide-polydatin combination on chronic pelvic pain associated with endometriosis: preliminary observations. | Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. | 2010 May;150(1):76-9. Epub 2010 Feb 21.
[83]: Sugamata M, Ihara T, Uchiide I. | Increase of activated mast cells in human endometriosis. | Am J Reprod Immunol. | 2005 Mar;53(3):120-5.
[84]: Konno R, Yamada-Okabe H, Fujiwara H, Uchiide I, Shibahara H, Ohwada M, Ihara T, Sugamata M, Suzuki M. | Role of immunoreactions and mast cells in pathogenesis of human endometriosis--morphologic study and gene expression analysis. | Hum Cell. | 2003 Sep;16(3):141-9.
[85]: Anaf V, Chapron C, El Nakadi I, De Moor V, Simonart T, Noël JC. | Pain, mast cells, and nerves in peritoneal, ovarian, and deep infiltrating endometriosis. | Fertil Steril. | 2006 Nov;86(5):1336-43. Epub 2006 Sep 27.
[86]: Facci L, Dal Toso R, Romanello S, Buriani A, Skaper SD, Leon A. | Mast cells express a peripheral cannabinoid receptor with differential sensitivity to anandamide and palmitoylethanolamide. | Proc Natl Acad Sci U S A. | 1995 Apr 11;92(8):3376-80.
[87]: Calabrò RS, Gervasi G, Marino S, Mondo PN, Bramanti P. | Misdiagnosed chronic pelvic pain: pudendal neuralgia responding to a novel use of palmitoylethanolamide. | Pain Med. | 2010 May;11(5):781-4. Epub 2010 Mar 22.
[88]: Calabrò RS, Gervasi G, Marino S, Mondo PN, Bramanti P. | Misdiagnosed chronic pelvic pain: pudendal neuralgia responding to a novel use of palmitoylethanolamide. | Pain Med. | 2010 May;11(5):781-4. Epub 2010 Mar 22.
[89]: Phan NQ, Siepmann D, Gralow I, Ständer S. | Adjuvant topical therapy with a cannabinoid receptor agonist in facial postherpetic neuralgia. | J Dtsch Dermatol Ges. | 2010 Feb;8(2):88-91. Epub 2009 Sep 10.
[90]: Eberlein B, Eicke C, Reinhardt HW, Ring J. | Adjuvant treatment of atopic eczema: assessment of an emollient containing N-palmitoylethanolamine (ATOPA study). | J Eur Acad Dermatol Venereol. | 2008 Jan;22(1):73-82.
[91]: Ständer S, Reinhardt HW, Luger TA. | [Topical cannabinoid agonists. An effective new possibility for treating chronic pruritus]. | Hautarzt. | 2006 Sep;57(9):801-7.
[92]: Marcus B. Goodman MB, Elias MD, Skopit S. | Case series: N-palmitoylethanolamide cream (PEA or Mimyx) used as an adjuct to prevent inverse psoriasis flare frequency. | Journal of the American Osteopathic College of Dermatology | 2010, (11) 1: 49-50.
[93]: Matias I, Pochard P, Orlando P, Salzet M, Pestel J, Di Marzo V. | Presence and regulation of the endocannabinoid system in human dendritic cells. | Eur J Biochem. | 2002 Aug;269(15):3771-8.
[94]: Kemeny L, Koreck A, Kis K, Kenderessy-Szabo A, Bodai L, Cimpean A, Paunescu V, Raica M, Ghyczy M. | Endogenous phospholipid metabolite containing topical product inhibits ultraviolet light-induced inflammation and DNA damage in human skin. | Skin Pharmacol Physiol. | 2007;20(3):155-61. Epub 2007 Jan 17.
 
© Copyright 2012 Instituut voor Neuropathische Pijn. Alle rechten voorbehouden.