Polyneuropathie, dat komt veel voor!

Er zijn in Nederland ruim 400.000 patienten die daarvan last hebben. 2–8% van alle volwassenen in Nederland hebben tekenen of symptomen van een polyneuropathie, en hoe ouder je wordt, hoe groter de kans wordt. Wat is het eigenlijk? Hoe wordt het behandeld? Veel antwoorden voor u op deze site. Omdat wij al jaren gespecialiseerd zijn in behandelprotocollen voor patienten met neuropathische klachten. Richtlijnen voor het onderzoek en behandeling van verschillende vormen van polyneuropathie zijn te vinden op de volgende link.

Begin van de neuropathie

Een neuropathie is een aandoening waarbij de lange zenuwen naar de benen, de voeten en de armen en handen minder goed werken. Vrijwel altijd begint deze stoornis in de voeten. Je merkt dan bijvoorbeeld op dat het gevoel en de tast in de voeten minder wordt. Of het kan zijn dat je voelt alsof je op zand loopt, of alsof je op wolken loopt. Of op prikkeldraad, minder geslaagd dus! Het gevoel van een sok die je aanhebt, of een handschoen. Alsof je niet meer goed de omgeving kan aftasten. Pijn kan ook optreden. Dat is dan vaak nare, prikkelende, stekende of brandende pijn. Die pijn reageert dan vrijwel niet op de normale pijnstillers zoals aspirine en Brufen.

Als één enkele zenuw aangedaan is, heet dat een mononeuropathie (mono = één), als er meerdere zenuwen getroffen zijn, dan is de term daarvoor polyneuropathie. Poly staat voor 'meer'. Op deze site kunt u lezen hoeveel soorten er zijn van polyneuropathie en wat wij daarin met onze behandeling hopen te bereiken. 

Probleem van polyneuropathie in Nederland

Dit zegt de Universiteit van Maastricht over polyneuropathie in een overzicht:

Polyneuropathieën kunnen zeer veel oorzaken hebben. Bij gebrek aan een goede richtlijn leidt dit momenteel tot een zeer grote variabiliteit in de aard en de hoeveelheid diagnostiek en verrichtingen. Enerzijds is er sprake van 'over-diagnostiek' en zijn er problemen met de interpretatie van uitslagen. Anderzijds worden diagnoses gemist en wordt de patiënt behandeling onthouden. Tenslotte duurt de diagnostische fase nu veelal te lang.  

Het is dus kommer en kwel voor de patient met polyneuropathie. 

Gevoel, maar ook spierkracht minder bij polyneuropathie

Deze gevoelsstoornis is vrijwel altijd symmetrisch, dat wil zeggen zowel links als rechts voel je veranderingen van wat je gewend bent te voelen. En langzaamaan kruipt de aandoening naar boven, eerst alleen voet, en dan onderbeen tot aan de knie. De handen volgen meestal wat later. Maar niet alleen het gevoel kan gestoord zijn, ook kan de spierkracht verminderd zijn. Dan spreken we van een gemengde polyneuropathie.

In het volgende filmpje een uitleg over vier verschillende vormen van polyneuropathie: 

En pijn bij polyneuropathie

Klachten en symptomen van polyneuropathie: samenvatting

Er kunnen vele klachten en symptomen optreden: vanuit het gevoel en vanuit de spierkracht. Het gevoel: dove gevoelens, prikkelingen, tintelingen, veranderde gevoelens van tast en warmte, pijnen en zelfs evenwichtsstoornissen. Klachten van de spieren zijn: krampen, afname van de spierkracht, vreemde kriebelende bewegingen in de spieren en dunner worden van spieren. 

Klinische vormen van neuropathie: de mononeuropathie en de polyneuropathie

Er zijn twee groepen, de diffuse Polyneuropathie en de Mononeuropathie. De eerste is veelal sensibele van aard, het gevoel is gestoord, en bij de mononeuropathie staat meestal het krachtsverlies op de voorgrond. In het eerste geval, als meerdere zenuwen gelijktijdig zijn aangedaan, noemen we het diffuse polyneuropathie.  Bij de mononeuropathie is slechts één zenuw aangedaan of enkele geisoleerde zenuwen, dan spreken we met een mooie term van mononeuropathie multiplex. 

Definitie polyneuropathie

Het is altijd goed om een definitie te geven van een aandoening, en we sluiten ons aan bij de definitie die in Nederland door een speciale werkgroep op dit gebied gemaakt is van een polyneuropathie: 

Polyneuropathie is een symmetrische aandoening van perifere zenuwen, die wordt gekenmerkt door sensibele en/of motorische afwijkingen die in de regel distaal meer dan proximaal en aan de benen meer dan aan de armen aanwezig zijn. Bij een polyneuropathie zijn per definitie meerdere zenuwen betrokken.

Oftewel: polyneuropathie is een aandoening van de lange zenuwen in de armen en den benen, links vergelijkbaar met rechts, waarbij zowel gevoelsstoornissen kunnen voorkomen als krachtvermindering, vooral aan de uiteinden van de benen en minder aan de armen.  

Oorzaken polyneuropathie: van liefde tot suiker

Er zijn allerlei oorzaken voor het krijgen van een neuropathie. dat gaat van vitamine B12 tekort, vitamine B6 teveel, overmaat aan alcohol, suikerziekte tot en met erfelijke aandoeningen. Of als bijwerkingen van chemokuren.

Een romantische oorzaak bestaat ook: de verlamming van de verliefden, de 'paralysie des amoureux', een aandoening die natuurlijk door de Fransen ontdekt is...Als je met een slapende arm wakker wordt na een mooie nacht, omdat je geliefde in je armen in slaap gevallen is. Meestal is de behandeling daarvan simpel..

Als een neuropathie veroorzaakt wordt door een tekort aan een vitamine, of een chronisch teveel (te enthousiast vitaminesupplementen geslikt!) dan is de behandeling makkelijk en duidelijk. Of het tekort aan vitamine bijleveren, of het teveel stoppen.

Was het maar altijd zo simpel. Bij het merendeel van de neuropathievormen is de oorzaak lastig te vinden en moeilijk te behandelen. De meest voorkomende oorzaak van neuropathie, suikerziekte, is in principe niet makkelijk behandelbaar. Je zou denken dat bij een optimale behandeling van de suiker de neuropathie ook beter wordt, maar dat is niet zo. De diabetische neuropathie is in wezen niet alleen behandelbaar door een optimale behandeling van de suiker. Natuurlijk is een goede instelling van de suiker wel belangrijk!

Indeling polyneuropathie 

Als we de indeling van de oorrzaken volgens de moderne geneeskunde volgen, krijgen we polyneuropathie door: 

1. Tekorten (bijvoorbeeld vitaminetekorten)
2. Vergiftigingen (bijvoorbeeld teveel vitamine)
3. Stofwisselingsstoornissen (suikerziekte, diabetes)
4. Erfelijke stoornissen (HMSN I en II en het syndroom van Déjerine Sottas)
5. Infecties (AIDS)
6. Auto-immuunziekten, de ontstekingspolyneuropathie (Guillain-Barré ) en
7. Onbekende oorzaken (CIAP) 

1. de zogenaamde idiopathische polyneuropathie,
2.  de CIAP,
3. de erfelijke polyneuropathie,
4. de ontstekingspolyneuropathie en
5. de polyneuropathie bij overmatig alcoholgebruik,
6. de neuropathie door bijwrkingen van geneesmiddelen

Risicofactoren polyneuropathie

De diabetische polyneuropathie

Deze vorm van polyneuropathie komt dus het meest voor. De kans op een diabetische polyneuropathie neemt toe met het aantal jaren dat de patiënt suikerziekte heeft, en met een slechte suikerregeling en met de aanwezigheid van andere stoornissen, zoals nierproblemen en oogproblemen.

In Nederland zijn ongeveer 450.000 patiënten met diabetes. Ongeveer 20% heeft een polyneuropathie, dat zijn dus bijna 100.000 patiënten!  De diabetische polyneuropathie wordt in het verloop van de tijd gekenmerkt door een langzaam progressieve, symmetrische, vermindering van het gevoel en vermindering van de spierkracht, waarbij soms sprake is van ernstige pijnen, die ook asymmetrisch kunnen zijn.

De neuropathie door anti-kanker middelen

Medicamenten die een zognaamde toxische polyneuropathie kunnen veroorzaken, een neuropathie door de bijwerkingen dus,  zijn anti-kankermiddelen zoals vincristine, paclitaxel (Taxol®) en cisplatine.  Hoe meer je van die stoffen in je lijf gekregen hebt, hoe groter de kans op beschadiging van de zenuwen.

Bij behandeling met die anti-kanker middelen vincristine, paclitaxel en cisplatinum krijgen veel patiënten een polyneuropathie die vooral van sensibele aard is, soms (bij vincristine en paclitaxel) met spierzwakte. De polyneuropathie ontstaat al snel na het starten van de chemokuren, neemt toe bij toenemende doseringen van die middelen en is progressief. Bij cisplatinum kunnen de afwijkingen ook nog na het stoppen van de kuur verder toenemen. Gelukkig is de polyneuropathie na anti-kankerkuren in het algemeen behandelbaar en herstelbaar. Soms herstelt zich de aandoening spontaan.

Pijnlijke neuropathie 

Pijn kan bij uiteenlopende polyneuropathievormen voorkomen. Meestal vinden we pijn bij diabetische neuropathie. De aandoening hoeft dan niet aan beide zijden voor te komen, maar kan bijvoorbeeld aan een been voorkomen.  Bij de behandeling van pijnlijke neuropathie in ons centrum zetten we verschillende benaderingen naast elkaar in.

Richtlijn polyneuropathie onderzoek en behandeling 

Richtlijnen voor het onderzoek en behandeling van verschillende vormen van polyneuropathie zijn te vinden op de volgende link. 

Literatuur polyneuropathie

1. Bromberg MB, Smith AG (eds): Handbook of Peripheral Neuropathy. Taylor & Francis Group, FL, 2005 
2. Dyck PJ et al (eds): Peripheral Neuropathy. Saunders, Philadelphia, 2005 
3. Harati Y (ed): Neurologic Clinics. Peripheral Neuropathies. Elsevier Saunders, Philadelphia, 2007, pp 1–330 
4. Mendell JR et al: Diagnosis and Management of Peripheral Nerve Disorders. Oxford University Press, NY, 2001
5. Notermans NC, Wokke JHJ, Franssen H et al. Chronic idiopathic polyneuropathy presenting in middle or old age: a clinical and electrophysiological study of 75 patients. J Neurol Neurosurg Psychiatry 1993;56:1066-71.   
6. Rosenberg NR, Portegies P, Visser M de, Vermeulen M. Diagnostic investigation of patients with chronic polyneuropathy: evaluation of a clinical guideline. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2001;71:205-9. 
7. Molenaar DSM, Vermeulen M, Haan RJ de. Comparison of electrodiagnostic criteria for demyelination in patients with chronic inflammatory demyelinating polyneuropathy (CIDP). J Neurol 2002;249:400-3.   
8. Franssen H, Jennekens FGI, Vermeulen M. Chronic inflammatory neuropathies. In: Emery AEH (ed). Diagnostic criteria for neuromuscular disorders. 2nd edition. 1998.  

Referenties

Gerelateerde artikelen