Instituut voor Neuropathische Pijn

Home > Algemeen > Geschiedenis neuropathie

Geschiedenis neuropathie

geschiedenis neuropathieIn de loop van de tijd zijn veel verschillende neuropathie-vormen door allerlei verschillende artsen tot in de details beschreven. Vooral in de 19de eeuw hebben Franse neurologen veel bijgedragen aan onze kennis van de neuropathie. De wereldbekende arts Charcot kan wel de vader van de neuropathie genoemd worden. Hij was de opleider van een groot aantal Franse artsen die veel bijgedragen hebben aan de kennis van neuropathie. Maar ook in Duitsland en Engeland heeft men in de 19de eeuw bijgedragen aan de kennis.

We zullen in deze sectie de geschiedenis van enkele neuropathie vormen beschrijven. Veel van deze stukken zijn oorspronkelijk verschenen als uitgebreidere hoofdstukken in het boek van Jan Keppel Hesselink, Beelden in de mist (1994). Hierin laat hij zien hoe artsen in de 19de eeuw uit die veelheid van verlammingen en andere neurologische stoornissen een aantal duidelijke ziektebeelden beschreven. Want aanvankelijk mistig was, werd zo steeds duidelijker.

Ruggenmergsziekten in de 19de eeuw

In de 19de eeuw was het vaak nog moeilijk uit te maken, of een ziekte een aandoening was van het ruggenmerg, of van de zenuwen die uit het ruggenmerg kwamen. Hoe dachten de artsen toen over dit soort ziekten? Eerst kijken we eens hoe de ruggenmergsziekten ontstonden..

Lees meer...

Scapula alata

scapula_alata_1905_copy.jpgEen bijzondere foto uit de oude doos van een patient met een scapula alata. Een afstaand schouderblad door een spierzwakte. Deze patient heeft naast een scapula alata verder weinig andere ontwikkelde spieren.

Een verlamming van de spieren die het schouderblad tegen de ribbenboog aanhouden wordt ook wel een serratus verlamming genoemd. Een beschadiging, meestal door een ongeluk van een bepaalde zenuw die naar die spier gaat, de nervus thoracalis longus. Dit leidt tot een verlamming van de spier die met een mooie term de musculus serratus anterior genoemd wordt. Dat uit zich klinisch door een afstaand schouderblad bij het naar voren brengen van de arm. Dit soort neuropathieen van een geisoleerde zenuw wordt tegenwoordig met name gevonden bij beoefenaars van basketbal, en andere sporten zoals tennis, golf en boksen. Dit is een zeer lastige aandoening om te behandelen.

Lees meer...

Van neuritis naar neuropathie: het ontstaan van het begrip neuropathie

De grote Britse neuroloog Gowers schreef in de 19de eeuw een belangrijk leerboek over neurologie, waarin ook een hoofdstuk over de neuropathie opgenomen was, of zoals ze dat toen noemden neuritis. Want een ruime eeuw geleden dachten alle neurologen dat de oorzaak een ontsteking was….De drie onderdelen die met elkaar verwant waren, waren in die tijd neuritis, neuralgie en myalgie…Lees maar hoe het begon!

Lees meer...

History of meralgia paresthetica and Freud’s thigh

In this site we found a nice crisp historical note on meralgia paresthetica: http://shebayer.com/clothing/lateral-femoral-cutaneous-neuropathy-information/

Lees meer...

Alcoholische neuritis

alcohol_verlammingen.jpgAlcoholische neuritis, dat was de diagnose die in de 19de eeuw gegeven werd aan patienten die te veel gedronken hadden en verlammingen kregen. Nu weten we dat de meest voorkomende oorzaak van de verlammingen en de andere verschijnselen van polyneuropathie bij overmatig alcoholgebruik samenhangen met een gebrekkige voeding, en met name te weinig vitamine B12. Hier een afbeelding van een patiënt uit de 19de eeuw:

Lees meer...

Het zenuwstelsel een eeuw geleden: treinstations

Het zenuwstelsel een eeuw geleden was een soort plattegrond van treinrails. Het is boeiend daar naar te kijken, en te beseffen hoe statisch het beeld moet zijn geweest wat men toen had van het zenuwstelsel. Als je het zenuwstelsel ziet als een serie treinrails die van station tot station gaan, en van platform naar platform, dan is duidelijk dat zodra een station of een rails uitvalt, de trein niet meer kan rijden.

Lees meer...

Hemiatrophia faciei progressiva

Vooruitgang in verklaring in anderhalve eeuw?

hemiatrofia_1880.jpgBinnen de geschiedenis van de neurologie zijn tal van syndromen beschreven, die een tijd in de belangstelling stonden om vervolgens uit de literatuur te verdwijnen of om op te gaan in andere ziektebeelden. Voorbeelden daarvan zijn pseudosclerose, locomotorische ataxie en progressieve spieratrofie.! Een tot de verbeelding sprekend ziektebeeld dat tot voor enkele decennia nog in vele neurologische handboeken gevonden kon worden, is de progressieve halfzijdige gezichtsatrofie. De merkwaardige symptomatologie heeft sinds de eerste beschrijving de creativiteit van artsen aangesproken, en vele soorten van verklaringen zijn gezocht.2,3,4 

Lees meer...

Geschiedenis van de myografie

Het vast leggen van de werking en de functieverstoringen van de spieren is niet van gisteren. Al in de negentiende eeuw werd veelvuldig de werking van de spieren zichtbaar gemaakt met allerlei mooie apparaten. Om een indruk te krijgen volgen hier een aantal interessante foto’s uit 1883 uit de collectie van een van de behandelaars, Jan Keppel Hesselink, die zich ook specialiseerde in de geschiedenis van de neurologie:

Lees meer...

Halfzijdige gezichtsverdwijning: filmisch

hemiatrofia_faciei.jpgHalfzijdige gezichtsverdwijning, hemiatrofei faciei progressiva, is een zeldzaam ziektebeeld, waarvan sommigen in de 19de eeuw geloofden dat het een aandoening was van de zenuwen, een soort neuropathie van de gezichtszenuwen. Omdat het hier om een zo bizar ziektebeeld gaat, hebben we voor u en voor neurologen die deze site bezoeken een filmpje gemaakt. Het filmpje begint met een foto van iemand met dit ziektebeeld, waarbij door fotomontage het enorme verschil in beide gezichtshelften goed te zien is!!

Lees meer...

Myopathie volgens Erb

atrofie_erb.jpg

We realiseren ons vaak niet dat ziektebeelden geen vaste zaken zijn die in de loop van de tijd niet veranderen. Dat doen ze namelijk wel. De omschrijving van MS bijvoorbeeld is anno 2009 een heel andere als de beschrijving anno 1983. En vroeger werden bijvoorbeeld myopathie en neuropathiepatienten niet van elkaar onderscheiden.

In het boek van Dr Louis Hirt, hoogleraar te Breslau, ‘Pathologie et thérapeutique des Maladies du Système nerveux manuel pratique’ uit 1894 (Luik, Nierstrasz) staat deze patient afgebeeld als voorbeeld van een jeugdige spieratrofie volgens Erb. Deze stoornis werd geplaatst onder de spieraandoeningen en werd een primaire myopathie genoemd.

De aandoening ontwikkelt zich in de jeugd, meestal bij jongens, en start in de schouder en lendengordel, de pectoralis, trapezius, rhomboideus en de spieren rond de bekkengordel. Arm en beenspieren blijven intact. 

Lees meer...

Verlammingen en de rot van Pott

dr_marr.jpgArtsen zien al eeuwen patienten met verlammingen aan beide benen. Ook patienten met verlammingen door erfelijke aandoeningen, of waar neuropathieen een rol spelen. In de 19de eeuw, voordat Charcot, Marie en Tooth, en voordat Dejerine en Sottas hun boeiende beschrijvingen van de erfelijke neuropathie ormen op schrift gesteld hadden, vielen patienten met verlammingen aan de benen in een soort vage verzamelrubriek, de paraplegie, of de verlammingen van de benen. In het hier afgebeelde boek van Dr Marr, uit 1838 worden allerlei soorten verlammingen aan de benen besproken, waarbij aderlaten toen een optie was. Hij gaf aan dat de Engelse arts Pott in 1779 een beschrijving had gegeven van een patient met een abces in rug. Percival Pott was een Engelse arts die in 1783 de beschrijving gaf van een verlamming van de benen door een abces of door ‘carries’ (‘rot’) binnen de wervels. Pott legde daarmee de basis voor de ziekte die naar hem genoemd zou worden, de ziekte van Pott.  Nu weten we dat de ziekte van Pott wervelkolomtuberculose is, een ernstige vorm van tuberculose waarbij TBC bacteriën het wervellichaam en de tussenwervelschijf aantasten. 

Lees meer...

Charles Fere (1852-1907) Les epilepsies

fere.jpegEpilepsie en neuropathische pijn hebben veel met elkaar gemeen. Je zou kunnen zeggen dat neuropathische pijn eigenlijk een soort epilepsie van de perifere zenuwen is. Dat is de reden waarom anti-epileptica zoals pregabeline en gabapentine ook werken bij neuropatische pijn. Daarom een korte uitstap naar een van de grondleggers van de kennis van epilepsie. Charles Féré. 

Het boek over epilepsie en epileptici uit 1890 van de hand van de arts Charles Féré, die verbonden was aan het ziekenhuis ‘de Bicetre’ te Parijs, is behoorlijk bijzonder. In dit boek zijn namelijk 11 bijzondere foto’s opgenomen, voor een boek uit 1890 een unicum. We reproduceren deze foto’s hier allemaal. De foto’s zijn bovendien voor die tijd uitermate artistiek gemaakt. Het boek werd uitgegeven door Alcan in Parijs en heeft een hoge antiquarische waarde. In 636 pagina’s beschreef Fere wat er in die tijd bekend was over epilepsie.

Lees meer...

De proef (test) van Romberg

romberg.jpgDe test of proef van Romberg is een klinische test die o.a. gebruikt kan worden bij patiënten met een neurologische stoornis om te kijken of er sprake is van een ataxie, dan wel van een neuropathie of een andere bewegingsstoornis.

Hoe kwam deze test tot stand?

Een klein uitstapje in de geschiedenis van de neurologie naar deze proef die bij neuropathische stoornissen een belangrijk diagnostisch middel is om sensibele neuropathie op te sporen.

We zullen daarbij ook Nederlandse neurologen aan het woord laten. 

Lees meer...

Neuroom, een neurinoom beschreven door Virchow

Het neurinoom is een zeer vervelende aandoening met veel pijn. Het is een zenuwgroeisel, meestal ontstaan na een verwonding of een amputatie, en het kan heftige neuropathische pijnen geven. De grote patholoog Virchow beschreef zo’n vervelend groeisel in 1848!

Lees meer...

Ataxie, MS of de ziekte van Friedreich?

Ataxie, MS of de ziekte van Friedreich? Allemaal ziektebeelden die in de 19de eeuw niet zo makkelijk van elkaar onderscheiden werden. Daar liepen dan ook nog de patienten doorheen met allerlei vormen van erfelijke neuropathieen, zoals patienten met de ziekte van Dejerine Sottas of Chacot Marie Tooth. Om eens te onderzoeken hoe de neurologen van weleer dat verschil maakten, dit artikel.

Lees meer...

Diabetische neuropathie: 1950 en 1885

Veel van wat we nu weten van diabetische neuropathie stamt van langer geleden dan we denken. Heden ten dage lijkt het soms of de autonome stoornissen, de dunne vezelneuropathie, een vrij nieuw verschijnsel is. Maar we vinden al inzicht op het gebied van autonome stoornissen bij diabetische neuropathie meer dan een halve eeuw geleden. Namen van neurologen die zich bezig hielden met de neuropathie bij diabetes waren o.a. Bouchard, 1884; Pavy, 1885; Auche, 1890, Williamson, 1907. We kijken hier o.a. naar de analyse van Pavy uit 1885, via de ogen van een neuroloog uit 1950.

Lees meer...

Beelden in de mist

beelden.jpgEen van de oprichters van het expertisecentrum voor neuropatische aandoeningen, de arts dr Jan M. Keppel Hesselink, werkte al als wetenschapper o.a. op het gebied van het ontstaan van chronische neurologische ziektes en neuropathische syndromen.

Reeds in het vorige decennium schreef hij een heel boek over dat ontstaan van neurologische en neuropathische ziektebeelden door de eeuwen heen. Het boek heet: Beelden in de mist, en verscheen bij Erasmus Publishing in Rotterdam. Professor Oosterhuis, neuroloog in Groningen, schreef een bespreking van het boek, welke we hier citeren:

Lees meer...

Neuropathie en voeding: visie uit 1948

NEUROPATHY AND MALNUTRITION, zo heette het artikel dat Wallace Brigden schreef in 1948 over de relatie tussen neuropathie en voeding.[1] Hij begon met de opmerking dat het ruim 50 jaar bekend is dat ondervoeding of onjuiste voeding leidt tot aandoeningen van het zenuwstelsel. De Japanners waren de eerste die op deze relatie wezen en de ontdekking van de vitamines gaf handen en voeten aan die veronderstelde relatie.

Lees meer...